Levensstijl, omgeving en toxische retina

 Als optometrist moet je je bewust zijn van alle mediactie die mensen gebruiken. Daarnaast is bijvoorbeeld roken of drugsgebruik ook relevant.

Begrippen

• Accumulatie = ophoping
• Myokymie = onwillekeurig trillen van spiertjes van de oogleden
• Watzke-Allen test = oogheelkundig onderzoek om een maculagat of zwelling in het netvlies op te sporen. Onderbreking of vervorming van de waarneming van de dunne bundel wanneer deze over de macula wordt geschenen duidt op een afwijking
• Chalaziae = meervoud van chalazion

Stoffen en hun effect op de retina en het zichtsvermogen

Verschillende veelgebruikte stoffen hebben (bij hogere dosering) een toxisch effect op de retina (en overige oogstructuren). Hier staan de belangrijkste op een rijtje.

Cafeine

Veroorzaakt mogelijk:

• Myokymie
• Pupildilatatie
• Toename van de accommodatie amplitude
• Afname van de dikte van de choroidea (bij hoge en regelmatige consumptie)
• Bij sterke choroidale verdunning mogelijk retinale bloedingen en acuut visusverlies. Dit is dan wel reversibel
• Macula inschaemie -> coffee and donut maculopathy / energy drinkers maculopathy

Over het algemeen geldt dat je bij een consumptie van minder dan 400 mg caffeine per dag maar een minieme kans op symptomen hebt. Dit staat gelijk tot ongeveer 8 koppen koffie.

Cafeine is een vasoconstrictor wat de hogere bloeddruk en hartslag verklaart. Dit kan negatieve gevolgend hebben bij overconsumptie. Er is mogelijk ook een verband tussen caffeine consumptie en het risico op het ontwikkelen van glaucoom. Het verhoogt tijdelijk de oogdruk, ongeveer 90 minuten na consumptie.

Wel positief is dat het een anti-oxidant is en de ontwikkeling van cataract iets remt.

Nicotine

Veroorzaakt mogelijk:

• Dry eye syndrome
• Vertraagt het herstellend vermogen (o.a. van de cornea)
• Verhoogd risico op cystoid macular edema door verzwakking van de bloed retina barriere
• Kan diabetes veroorzaken en verergeren
• Versterking van progressie van age related macula degeneration, kans is 3 tot 4 keer hoger dan bij niet-rokers
• Verhoogde cataract progressie
• Glaucoom, door associatie met hypertensie, diabetes en cataract

CME op de OCT

Alcohol

Het onderstaande fundusbeeld is zeer typerend voor een foto die gemaakt is vlak nadat iemand een avondje flink gedronken heeft. De retina keert later terug tot een normale staat maar het is begrijpelijk niet goed om dit regelmatig te laten gebeuren.

Mogelijke symptomen bij (hoge/regelmatige) alcohol consumptie:

• Droge ogen syndroom
• AMD
• C- of B-RVO
• CSCR
• Cataract
• Mogelijk DRP, maar hier zijn niet alle bronnen het over eens

Plaquenil / Hydrochloroquine

Een anti malaria middel dat ook vaak wordt gebruikt bij het behandelen van Reumatoide Artritis. Retinale toxiciteit komt bijna niet voor maar moet wel gemonitord worden (0.5% van de patienten wie de medicatie langer dan 5 jaar gebruiken)

Kan zorgen voor:

• irreversibele schade aan de visus
• Paracentraal scotoom
• Vaak asymptomatisch, soms wordt er geklaagd over verminderd kleurenzien en zichtsverlies in het donker

Uitval rondom het macula gebied ; avasculaire zone zal onaangedaan blijven

Amiodarone

Medicatie ter regulatie van het hartritme.

Symptomen:

• Cornea verticillata (zie tamoxifen)
• Amiodarone geassocieerde neuritis optica (AAON)
• Papiloedeem
• Mogelijk droge ogen
• Mogelijk anterior subcapsulair cataract
• Mogelijk chalaziae
• Mogelijk fotofobie
• Mogelijk uitval van wenkbrauwen en wimpers

Chloorpromazine

Tegen misselijkheid en braken, wordt ook voorgeschreven ter bestrijding van delirium en onrust bij palliatieve sedatie en schizofrenie.

Mogelijke symptomen:

• Diffuse cornea depositie
• Cataract, vaak irregulair (chlorpromazine induced cataract)
• Abnormale pigmentatie van oogleden en conjunctiva
• Cornea verticillata (zie tamoxifen)

diffuse cornea depositie

Staar bij chloorpromazine

Tamoxifen

Remt de groei van kanker die gevoelig is voor oestrogeen. Wordt met name voorgeschreven bij vrouwen wie een behandeling voor borstkanker hebben gehad. Zij moeten dit dan vaak nog een jaar lang innemen.

Mogelijk symptomen;

• ontstaan van CME (nog onbekend waarom)
• accumulatie van kristlachtige depositie in en rondom macula gebied
• Cornea verticillata 
• Droge ogen
• Cataract
• Macula oedeem

Cornea verticillata

Ookwel vortexkeratopathie.

Een oogafwijking gekenmerkt door goudbruine of grijze, spiraalvormige lijntjes in het hoornvliesepitheel. Het wordt meestal veroorzaakt door een stapeling aan medicatie. Vraag daarom naar het medicatiegebruik van de patient. Wanneer deze niet geslikt worden zou dit namelijk de stofwisselingsziekte Fabry kunnen zijn.

Fabry

Een zeldzame, erfelijke lysosomale stapelingsziekte die ontstaat door een tekort aan het enzym alfa-galactosidase A. Hierdoor hopen vetachtige stoffen zich op in de cellen, wat leidt tot schade aan de bloedvaten, huid, nieren, hart en zenuwstelsel. Symptomen omvatten hevige pijn in de handen en voeten, huiduitslag, buikklachten en orgaanschade.

Ethambutol

Tuberculose antibioticum. Komt ontzettend weinig voor (prevalentie 1-2%) 

De enige bekende symptomen anno 2026 zijn;

• Ethambutol optic disc neuropathie
• Pijnloos, bilateraal centraal visusverlies (met scotomen)
• Verstoord kleurenzien

Wanneer er op tijd met de medicatie gestopt kan worden zijn de symptomen deels omkeerbaar.

Quinolonen / Fluorochinolonen

Breed spectrum antibiotica voor het oplossen van of het voorkomen van bacteriele infectie.

Symptomen / risico's ;

• Verhoogde kans ablatio retinae (nog niet bewezen)
• Toxische optische neuropathie
• Superficial punctata keratitis
• Corneale perforatie

Viagra (sildenafil)

: )

Mogelijke bijwerkingen / symptomen;

• Visusstoornissen
• Lichtgevoeligheid
• Kleurziensstoornissen
• RAPD
• CSCR
• NAION

Deze symptomen zijn vrijwel altijd reversibel en komen enkel voor bij langdurig gebruik.

Cocaine

• Mydriasis
• Ooglidretractie
• Keratitis
• Corneale ulcer
• Orbitale ontsteking
• CRVO
• CRAO
• Intraretinale bloedingen
• Lokale ischemie van de retina met neovascularisatie tot gevolg

Marihuana

• Verlaagde oogdruk (toch niet geschikt als glaucoom medicatie)
• Conjunctivale injectie door vasodilatatie
• Verminderde oogbewegingen, met name saccade beperking
• Dilatatie en daardoor fotofobie
• Droge ogen

Methamphetamine

• Schade aan de hersenen
• Hartproblematiek
• Verhoogde lichaamstemperatuur
• Angst/wantrouwende gedachten
• Verhoogde kans op ontwikkelen van Parkinsons
• Rusteloosheid en slaapproblemen
• Hoofdpijn
• Psychoses
• Spierspanning
• Episcleritis
• Scleritis
• Corneale ulceratie
• NAION
• Toxische conjunctivitis

Corticosteroiden

Veel gebruikt middel met als veelvoorkomende bijwerking dat het de ontwikkeling van posterior subcapsulair cataract bevordert. Sterk typerend beeld.

Goede fundus, waas door psc

Goed te beoordelen met retroverlichting

Tamsulosine, Alfuzosine, Doxazosine, Tetrazosine, Prazosine en Silodosine

• IFIS; Intraoperative floppy iris syndrome

De iris toont spasme zelfs na verlamming met tropi en fenyl. Zeer storend tijdens operaties.