In blok B van jaar 2 staat het onderwerp ''imaging'' - afbeeldingstechnieken - centraal. Deze technieken zijn van groot belang voor het onderzoeken van de ooggezondheid.
Spiegelen / BIO
Aangeraden is om bij het spiegelen, met de 90D, een lens van Volk of OnSpot te gebruiken. Deze zijn van hogere kwaliteit en geven scherper beeld. Echter zijn er genoeg alternatieven die ook prima werken, met lagere kosten
90D
Met de 90D lens kun je met behulp van een spleetlamp het netvlies heel mooi in beeld krijgen. Het centrale beeld kan zowel met gedillateerd als met ongedillateerd onderzoek bekeken worden. Wanneer je naar de periferie van het netvlies wil kijken zullen er vrijwel altijd dillaterende druppels gebruikt moeten worden. Stel de spleetlamp goed in; maak de bundel iets kleiner zodat het licht binnen het lensoppervlak valt. Een goede maatstaaf is de pupil van de patient. Valt de bundel binnen de pupil dan zal je geen tot weinig last hebben van de irisrand tijdens je onderzoek.
Houdt er rekening mee dat het beeld door de 90D lens gespiegeld is! Het onderzoek met de spleetlamp zal in eerste instantie iets ongewennig voelen omdat je in de tegengestelde richting moet bewegen. Dit is ook belangrijk om te onthouden bij de notatie van eventuele gevonden afwijkingen.
Kijk goed naar pigment oneffenheden, beoordeel de CD-ratio - hoe vaak de cup (het centrale deel) in de disk past (het perifere deel) - , loop de bloedvaten na en controleer ten slotte de macula. Dit is het aller gevoeligste gedeelte dus probeer hier mee te eindigen en blijf hier niet te lang met het licht op schijnen.
Door het kantelen van de lens kun je ook in de periferie naar het netvlies kijken. Dit is niet zo effectief als het uitvoeren van BIO of het gebruiken van een 3-spiegel lens, maar is handig wanneer je deze apparatuur niet tot je beschikking hebt.
BIO (20D)
Deze techniek is specifiek bedoeld om naar de periferie van het netvlies te kijken. Je hebt hier de 20D lens en de BIO voor nodig. Stel de BIO correct in; het licht niet te fel om te voorkomen dat de patient met de ogen zal knijpen, zorg er voor dat dit licht centraal in je zicht komt te zitten en zorg dat je PD goed ingesteld staat. Dit laatste is te controleren door je duim voor je gestrekt in het licht te houden en je ogen afwisselend dicht te doen. Kijk eerst met rechts, staat je duim centraal in het licht? controleer dit vervolgens ook voor het linker oog. Op het moment dat beide beelden gelijk zijn heb je de BIO correct ingesteld en kun je beginnen met je onderzoek.
Het onderzoek wordt uitgevoerd in alle 8 blikrichtingen. Kijk langs de BIO om je 20D lens correct te plaatsen; dicht bij de patient (rust een gestrekte pink naast het oog van de patient) en op een manier dat de gehele pupil zichtbaar is. Schijn vervolgens het licht van de BIO door de lens heen. Je kunt nu de 20D langzaam naar voren/achteren bewegen om het beeld van het netvlies te vergroten of verkleinen.
Volg de bloedvaten tot je de ora serrata in beeld krijgt; je hebt nu het gehele perifere deel van het netvlies kunnen beoordelen in de gekozen blikrichting. Doe dit voor beide ogen en vertel de patient vervolgens om in een andere richting te kijken.
OCT
Een OCT - Optische coherentie tomografie - is een beeldvormingstechniek die gebruik maakt van infrarood licht om dwarsdoorsneden te maken van het oog. Deze techniek wordt veel gebruikt om naar de verschillende lagen van het netvlies te kijken en zo mogelijke abnormaliteiten op te sporen.
Een belangrijk deel is de ellipsoid zone; een intacte EZ wijst op een betere prognose bij oogziekten. De EZ wordt ook wel de inner segment-outer segment junction genoemd en is essentieel voor de energie voorziening van het netvlies. Het maakt ook onderdeel van het UFO herkenningspunt bij de macula. Wanneer deze structuur te zien is duidt dit ook weer op een gezond netvlies / goede prognose.
Ook kan de OCT gebruikt worden om het voorste segment te bekijken (lagen van de cornea, voorste oogkamer, iris, lens en openheid van de kamerhoek). Het beoordelen van de stromale en epitheliale dikte zijn onder andere belangrijk bij de progressie van aandoeningen als keratoconus.
Met behulp van external color photography en IR imaging kan er ook naar de buitenkant van het oog worden gekeken. Deze functie wordt met name gebruikt voor het bekijken van de meibom kliertjes die zich in de oogleden bevinden en om de grootte van de pupil exact op te meten.
fundus foto met de OCT
De OCT wordt gebruikt voor lijn scans, raster scans, radiale scans en full range scans van de retina. Hierbij worden er van specifieke delen een dwarsdoorsnede gemaakt. Zo kun je gemakkelijk het fundusbeeld koppelen aan die van de diepere lagen van de retina.
Ook worden er bijvoorbeeld thickness maps gemaakt van de macula en disc; is er sprake van verdunning of verdikking, en in welke laag? Dit wordt vergeleken in de database van de OCT met gegevens horende bij normale retina's. Hierin wordt onderscheidt gemaakt in sexe en ethniciteit, omdat afwijkingen in de ene groep juist het verwachtte beeld is in een andere bevolkingsgroep.
OCT-A
Net als bij de gewone OCT maakt de OCT-A (A staat voor angiography) gebruik van lichtgolven om dwarsdoorneden van het oog te maken. Deze variant detecteert ook de beweging van individuele bloedcellen, waardoor een gedetailleerd beeld ontstaat van het netwerk van bloedvaten.
Deze techniek wordt nog minder vaak gebruikt en is relevanter in ziekenhuizen waar oogartsen werkzaam zijn.
Angiography is a medical imaging technique that uses X-rays and a special contrast dye to visualize blood vessels, revealing blockages, narrowing, or other abnormalities in arteries, veins and the heart, helping diagnose conditions like heart disease, stroke or aneurysms and often serving as a first step for treatments like angioplasty. - NHS
Fundus foto's
Het fotograferen van de fundus / het netvlies is een inmiddels veel toegepaste techniek. De limiterende factor is dat bij gebruik van de gemiddelde camera je enkel het centrale deel van de fundus in beeld krijgt; zo'n 30 graden. Speciale camera's zoals de Optos kunnen een veel groter, als niet geheel beeld van de retina in kaart brengen.
Rood vrij
Het roodvrij filter is bedoelt om meer focus te leggen op de bloedvaten. Deze kleuren dankzij het filter een stuk donkerder aan wat meer contrast biedt. Ook zijn choroidale nevi - ophoping van pigment, vaak een moedervlek - niet zichtbaar wanneer er met dit filter gekeken wordt. Een makkelijke manier om te controleren of een donkere plek een nevus is, is dan ook door het toepassen van het rood vrije filter.
Cobalt blauw
Het cobalt blauwe filter brengt de zenuwvezellaag mooi in beeld. Met dit filter kunnen eventuele onderbrekingen opgespoord worden en gerelateerd worden aan zicht vermindering / uitval. Zoals te zien in de onderstaande afbeelding is de ONH - optic nerve head - wit gekleurd. Volg deze witte kleuring naar beneden; dit zijn de zenuwbanen. Ze zijn makkelijk terug te vinden gezien ze de bogen van de bloedvaten boven en onder volgen. Belangrijk is dat een eventuele nevus bij gebruik van dit filter dus wel te zien blijft.
FAF (fundus autofluorescentie)
Super belangrijk in het constateren van ziekte in het netvlies, specifiek in het retinaal pigment epitheel. Er wordt bij deze vorm van imaging gebruik gemaakt van de fluoriscerende eigenschap van lipofuscine. Dit is een geelbruin pigment dat ontstaat als restproduct van celafbraak in het RPE. Gezien deze cellen zich niet delen blijft dit afval zich opstapelen. Dit proces is een teken van veroudering en speelt een rol bij degeneratieve netvliesaandoeningen zoals AMD - Age-related macular degeneration - en Stargardt maculopathie.
Er is onderscheid te maken tussen twee stadia; hyper-autofluorescentie en hypo-autofluorescentie.
Hyper-autofluorescentie
meer lipofuscine / verhoogde transmissie. Oorzaken zijn onder andere; verhoging in concentratie RPE-lipofuscine secundair aan de dysfunctie van het RPE, aanwezigheid van subretinaal autofluorescent materiaal (afbraakproducten bloed, bepaalde soorten drusen, subretinaal vocht), optic disc drusen, verlies van maculair fotopigment en fotoreceptor-attenuatie.
Hypo-autofluorescentie
Minder lipofuscine, verminderde RPE dichtheid, blokkering van lipofuscine. De concentratie aan RPE-lipofuscine is afgenomen, dit komt bijvoorbeeld door RPE-atrofie of RPE-scheuren.
Ook zorgen natuurlijk voorkomende maculaire pigmenten, acute intraretinale of subretinale bloeding, fibrose, littekenweefsel en media-opaciteiten voor hypo-autofluorescentie.
De volgende regel bij de FAF geldt; sterk reactieve cellen (lichte punten) zijn ziek. Wanneer cellen zeer donker / zwart gekleurd zijn, zijn deze niet langer functioneel. De grijze gebieden zijn indicatie van een gezond netvlies. De FAF wordt met name gebruikt voor het constateren en monitoren van;
- Geografische atrophie (o.a. AMD)
- Central serous chorioretinopathy
- Retinitis pigmentosa en overige rod-cone dystrophieen
- Stargardt disease
- Choroidemia
- Best disease
- Central areolar choroidal dystrophy
- Pattern dystrophies
- Hydrochloroquine retinopathy (and other retinal drug toxicities)
- Choroidal nevi en melanomen
- White dot syndromes
- Fundus flavimaculatus
- Onderzoek bij DRP - diabetische retinopathie
voorbeeld; stargardt disease
voorbeeld; chloroquine maculopathie
voorbeeld; macula degeneratie
Ultra wide imaging (optos)
Met optomap ultra-widefield retinal imaging kan 82% van de retina in kaart worden gebracht. Bij een standaard fundus foto is dit ongeveer 15%. De optos kan ook foto's nemen met de bovengenoemde filters. De grootste beperking is een mindere mate van detail. Voor het centrale netvlies blijft de algemene fundus foto essentieel.
Voor alle varianten van fotografie van het netvlies blijft het volgende gelden; het beeld is 2D en laat slecht beweging en diepte zien. Bij afwijkingen gaat de voorkeur altijd uit naar vervolg onderzoek met een 90D of 20D lens, waar mogelijk ook met de BIO.
FAG (fluorescein angiography)
Dit is een oogonderzoek waarbij fluoresceine via een infuus in een ader in je arm wordt gespoten, waarna snel foto's van je netvlies worden gemaakt. De kleurstof kleurt de bloedvaten helder, waardoor een oogarts of opotometrist lekkages, blokkades of andere afwijkingen in het netvlies kan opsporen. Dit wordt bijvoorbeeld vaak toegepast bij diabetische retinopathie. Andere indicaties zijn; BRVO, AMD, CSR.
voorbeeld; foto genomen 40 seconden na toediening
ICG (Indocyaninegroen)
Een nabij-infrarood fluorescerende kleurstof die in het bloed wordt gespoten om de bloed- en lymfevaten beter zichtbaar te maken in het lichaam. Met name de choroidea is nu heel mooi te zien en te beoordelen. Onder andere relevant bij macula degeneratie. Patienten reageren minder heftig op deze stof dan bij de FAG.
Reacties
Een reactie posten