Verouderend Netvlies & oxidatieve stress

 Bij het ouder worden gaan bepaalde functies achteruit. Welke invloed heeft ouderdom op de oogleden, de cornea, conjunctiva, lens, glasvocht en het netvlies? Welke ouderdomsveranderingen zijn normaal, en welke zijn pathologisch?

Tips om de ogen tijdens de veroudering gezond te houden:

• Bescherm de ogen tegen UV licht door het dragen van een zonnebril!
• Rook niet
• Eet gezond en gevarieerd
• Beweeg genoeg
• Peil dat de bloeddruk binnen de normaalwaarden valt
• Volg de 20-20-2 regel

Oxidatieve stress

Een toestand waarbij het evenwicht in het lichaam is verstoord doordat er meer schadelijk vrij radicalen aanwezig zijn dan antioxidanten die deze kunnen neutraliseren. Dit overschot aan vrije radicalen beschadigt cellen, eiwitten en DNA, wat leidt tot versnelde veroudering en verschillende ziekten.

Oorzaken:

• interne processen als stofwisselingsproblemen
• roken
• luchtvervuiling
• ongezonde voeding
• stress
• intensief sporten

Gevolgen:

• chronische ontstekingen
• hart- en vaatziekten
• kanker
• neurodegeneratieve ziekten
• huidveroudering

Preventie:

• verhoging in inname van antioxidanten via de voeding
• vermindering aan blootstellling aan schadelijke factoren

Invloed ROS op het oog

ROS (Reactieve ocidatieve species) heeft een sterk negatieve invloed op de ogen en is een belangrijke factor bij het ontstaan en verergeren van diverse oogaandoeningen en veroudering van het oog. Door de permanente blootstelling van de ogen aan licht en het feit dat ze een hoge metabolische activiteit hebben zijn ze bijzonder kwetsbaar voor schade.

Gevolgen:

• Leeftijdsgebonden maculadegeneratie: ROS beschadigt de cellen in het centrale deel van het netvlies, wat leidt tot verlies an het gezichtsvermogen. Het veroorzaakt disfunctie van het RPE
• Cataract: ROS leidt tot vertroebeling van de ooglens doordat eiwitten in de lens worden beschadigd
• Glaucoom: De verhoogde druk en schade aan de oogzenuw bij glaucoom worden mede veroorzaakt door ROS
• Droge ogen: Chronische ontstekingen en oxidatieve stress dragen bij aan het ontstaan van dry eye disease
• Netvliesbeschadiging: ROS kan leiden tot beschadiging van de bloedvaten in het netvlies, wat bloedingen en wazig zicht kan veroorzaken

Oorzaken:

• UV-straling
• Blauw licht
• Roken
• Veroudering

Invloed van ROS specifiek op het netvlies

• Beschadiging van RPE-cellen, welke cruciaal zijn voor de gezondheid van de fotoreceptoren
• Ontwikkeling van maculadegeneratie
• Foto-oxidatie en fotoreceptorceldood
• Retinale degeneratie en oogaandoeningen als glaucoom, diabetische retinopathie en retinitis pigmentosa
• Ontstekingen

Ouder wordende structuren

Oogleden

Ectropion

Het onderooglid draait naar buiten toe, van de bulbus af. Dit gebeurt door verslapping van het weefsel door veroudering. De conjunctiva van het ooglid wordt blootgesteld aan de buitenlucht met risico op uitdroging. Wanneer dit gebeurt zal er langzaam een beschermende 'huid' overheen groeien. Dit dient voorkomen te worden. Een chirurgische ingreep kan het ooglid herstellen.

Entropion

De rand van het ooglid draait naar binnen richting de oogbol. Hierdoor schuren de wimpers tegen het oogwit en het hoornvlies, wat leidt tot irritatie, roodheid, pijn en tranende ogen. Dit wordt ook vaak veroorzaakt door veroudering en verslapping van het weefsel.

Dermatochalasis

De  medische term voor een teveel aan slappe huid bij de oogleden. Kan zowel superior of inferior in verhouding tot het oog. Het wordt veroorzaakt door veroudering. Het kan leiden tot hangende oogleden en kan zo het gezichtsveld beperken. Te herkennen aan de 'vermoeide blik'. 

Blepharochalasis

Chronische ooglidaandoening die wordt gekenmerkt door terugkerende, pijnloze zwelling van de oogleden. Ontstaat in tegenstelling tot dermatochalasis vaak op jonge leeftijd na of tijdens ontstekings perioden.

Conjunctiva

Pingueculum

Goedaardig, gelig en iets verheven bultje op het oogwit, vaak aan de nasale zijde. Wordt veroorzaakt door blootstelling aan UV licht en kan onderdeel zijn van de veroudering. Vaak asymptomatisch maar kan iets irriteren. Bevat vaak proteine, vet of calcium.

Voorsegment

Cornea degeneraties

Periferie tot centraal

Arcus senilis

Een onschuldige, witgrijze ring of boog die ontstaat aan de rand van het netvlies bij veroudering. Het wordt veroorzaakt door de ophoping van cholesterol en beinvloedt het zichtsvermogen niet. Op jonge leeftijd kan dit duiden op verhoogde cholesterol levels.

Lipide keratopathie

Een aandoening waarbij vetten en cholesterol zich ophopen in het hoornvlies, specifiek in het stroma. Dit proces zorgt voor een grijs-wittige of zilverachtige troebeling. Zit meer centraal en kan het zicht beperken. Het ontstaat meestal niet spontaan, maar is vaak het gevolg van een eerdere oogontsteking, een trauma of chronische vaatingroei. 

White limble girdle of vogt

Een zeer veel voorkomende, goedaardige, leeftijdsgebonden degeneratie van het hoornvlies, vaak gezien bij mensen ouder dan 40-50 jaar. Het verschijnt als krijtwitte, boogvormige lijntjes aan de randen van het hoornvlies, meestal op de 3 en 9 uur posities.

Furrow degeneratie

Een zeldzame, goedaardige en vaak leeftijdsgebonden aandoening die leidt tot verdunning van de rand van het hoornvlies. Het veroorzaakt geen ontsteking, pijn of zichtsverlies en wordt vaak bij toeval ontdekt. Het treft de perifere rand van het hoornvlies, meestal in een crikelvormige lijn.

Terrien's marginale degeneratie

Een zeldzame, langzaam progressieve oogaandoening waarbij het perifere hoornvlies dunner wordt, meestal zonder ontsteking. Het leidt vaak tot (bilaterale) onregelmatig hoornvliesastigmatisme en verminderd zicht, wat vooral voorkomt bij mannen van middelbare leeftijd. Behandeling richt zich op correctie met lenzen of chirurgie in ernstige gevallen.

Hassal-Henle bodies

Kleine, goedaardige, collageenrijke uitstulpingen aan de rand van het descemet-membraan in het hoornvlies. Ze zijn het gevolg van normale veroudering, komen vaak voor bij volwassenen ouder dan 25 jaar en worden gezien als niet pathologische anatomische bevindingen. 

''vouw'' uiterlijk in het descemet membraan en endotheel

Lijkt op Fuch's dystrofie

Fuch's endotheel dystrofie

Een langzaam progressieve, vaal erfelijke oogaandoening waarbij cellen in de binnenste laag van het hoornvlies afsterven. Hierdoor pompt het oog minder goed vocht weg, wat leidt tot een verdikt, troebel hoornvlies en wazig zicht. Symptomen zijn vaak erger in de ochtend. Het treft doorgaans beide ogen en komt vaker voor bij vrouwen boven de 50 jaar.

Calcific band keratopathie

Een oogaandoening waarbij calciumzouten zich afzetten in de oppervlakkige lagen van het hoornblies, meestal in een horizontale bandvorm. Dit veroorzaakt vaak een witgrijze verkleuring, pijn, irritatie, ernstige verblinding en verminderd zichtsvermogen. Het ontstaat vaak door chronische oogontsteking of onderliggende systeemziekten.

Goed te zien met indirecte verlichting

Ijzer deposities

Voorbeelden;

• Hudson stahli lijn 
  
  
  
• Ferry line (bleb) 
  
  
  
• Fleischer ring (keratoconus), bruinachtige tot olijfgroene ringvormige verkleuring in het hoornvlies. Ontstaat door afzetting van ijzer in het hoornvliesepitheel. 
  
  
  
• Siderosis, ernstige oogaandoening waarbij ijzer zich ophoopt in de weefsels van het oog, wat leidt tot degeneratieve, pigmentaire veranderingen en potentieel permanent gezichtsverlies. ''Due to a magnetic intraocular or intraorbital foreign body'' 
  
  
  
• Stockerslijn (pterygium) 
  
  
  
• Vortex keratopathie 
  

  
  

Coat's witte ring

Waarschijnlijk een achterblijfsel van vroeger letsel. Vaak in het anteriore stroma. Bevat ijzer en calcium.

Crocodile shagreen

Ookwel mozaiekdegeneratie genoemd. Een goedaardige, meestal ouderdomsgerelateerde verandering in het hoornvlies. Het kenmerkt zich door een specifiek grijs-wit patroon in de diepere lagen van het hoornvlies dat sterk doet denken aan de huid van een krokodil of plaveiselpatroon. 

In de meeste gevallen is de aadoening asymptomatisch.

Er is geen behandeling nodig.

Cornea farinata

Een veel voorkomende, onschuldige en over het algemeen leeftijdsgebonden aandoening van het hoornvlies. Het wordt gekenmerkt door fijne, meelachtige stofjes in de diepere lagen. De aandoening is meestal bilateraal, asymptomisch en heeft geen behandeling.

Als een soort ''glitters'' of ''stofjes''

Salzmann's nodulaire degeneratie

Een zeldzame, langzaam voortschrijdende hoornvliesaandoening, vaak gekenmerkt door blauw-wittige verheven knobbeltjes op het hoornvliesoppervlak. Het wordt meestal veroorzaakt door langdurige ontsteking of irritatie, komt vaker voor bij vrouwen van middelbare leeftijd en kan leiden tot een zandkorrelgevoel, lichtgevoeligheid en verminderd zicht. 

De meest voorkomende aandoening bij mensen met deze symptomen is malfunctie van de meiboomkliertjes en daardoor droogheid van de ogen.

Seniele Miose

Natuurlijke vernauwing van de pupillen die optreedt naarmate men ouder wordt. Hierbij worden de pupillen kleiner en blijven deze gedurende de dag ook kleiner. Door de vernauwing valt er minder licht binnen het oog, dit kan voordelig zijn wanneer men spreekt over het pinhole effect.

Cataract

De drie grootste risicofactoren bij het ontwikkelen van staar zijn veroudering, diabetes en veelvoudig langdurige blootstelling aan zonlicht (UV-licht). 

Ooglens

De gemiddelde lens dikte van een 20 jarige is 3.6mm in tegenstelling tot de gemiddelde lensdikte van 4,6mm bij een leeftijd van 70 jaar. De lens blijft namelijk je gehele leven iets doorgroeien. Dit beinvloedt de flexibiliteit en mogelijk de opaciteit.

Leeftijdsgebonden cataract

Ouderdomsstaar is een veelvoorkomende vertroebeling van de ooglens en komt vaak voor rond het 60ste-70ste levensjaar. De vertroebeling ontstaat doordat de eiwitten in de lensvezels in de loop der jaren veranderen, onoplosbaar worden en samenklonteren. 

Corticaal cataract

Vorm van staar waarbij vertroebeling ontstaat in de buitenste laag van de ooglens (cortex). Het begint vaak as witte, spaakvormige strepen of wiggen aan de rand die langzaam naar het centrum groeien. Dit veroorzaakt vooral hinder bij fel licht, contrastverlies en nachtzichtproblemen.

Subcapsulair cataract

Vaker posterior dan anterior. Een vorm van staar die ontstaat direct onder het lenskapsel. Dit type cataract ontwikkelt zich doorgaans veel sneller dan andere vormen van staar. Patienten hebben veel last van schitteringen en halo's. 

Nucleair cataract

De vaakst voorkomende vorm van ouderdoms gerelateerd cataract waarbij de kern van de lens langzaam verhardt, troebel en geel-bruinig wordt. Dit proces leidt to langzaam progressief wazig zicht, verminderd contrast, kleurverandering en vaak een tijdelijke verbetering van het zicht dichtbij. Gaat vaak gepaard met een toename in myopie en/of astigmatisme.

Classificatie met LOCS III

Cerulean / blue dot cataract

Een zeldzame, erfelijke vorm van aangeboren staar, gekenmerkt door kleine, blauwige stippen in de ooglens. Ze ontstaan door genetische mutaties. Ze groeien niet en vereisen geen behandeling,

Achtersegment

Vitreous body

Het glasvocht is onderverdeeld in 3 brede anatomische regio's; de glasvochtcortex, het centrale glasvocht en de glasvochtbasis. De glasvochtcortex is een lamellaire structuur die is verbonden met de ILM van het netvlies, posterieur van de perifere glasvochtbasis door een ''lijm'' van extracellulaire matrix die bestaat uit fibronectine, opticine, laminine, heparansulfaat en chondroitinesulfaat. Anterieur is de glasvochtcortex verbonden met de lens.

Het glasvocht draagt bij aan de helderheid van de intraoculaire media, de regulatie van de intraoculaire zuurstofspanning en het behoud van de intraoculaire druk.

Het glasvocht fungeert als een resevoir voor voedingsstoffen en metabolieten die het ontvangt via synthese binnen het niet gepigmenteerde ciliaire epitheel en het retinale pigmentepitheel. Het biedt ook bescherming door te fungeren als schokdemper, wat wordt gedaan door de collageenvezels die de compressiekrachten van hyaluronan verminderen wanneer de oogbol wordt blootgesteld aan externe druk.

Rond het 18e levensjaar is al zo'n 12.5% van het glasvocht verwatert. Het is niet duidelijk wat het process versnelt/verergert maar er wordt gespeculeerd over oxidatieve stress en enzym-geinduceerde oorzaken. 

Overmatige vervloeiing zonder gelijktijdige glasvocht-netvliesdehiscentie kan verschillende, schijnbaar uiteenlopende glasvocht-netvlies aandoeningen verkalren, varierend van scheuren tot axiaal vitreomaculair tractiesyndroom en tangentiele vitreomaculopathieen zoals maculapucker en maculagaten.

RNFL

De binnenste laag van het nietvlies. Deze laag bestaat uit de uitlopers van de ganglioncellen. Deze vezels verzamelen zich en vormen samen de oogzenuw, die visuele informatie van het oog naar de hersenen stuurt.

De dikte van het netvlies neemt met 0,53 μm per jaar af, waarvan de RNFL het meest verdunt. Ongeveer 80% van de veranderingen in de netlviesdikte in de loop der jaren wordt veroorzaakt door krimp van de retinazenuwvezellaag. Om deze reden zijn er verschillende normaalwaarden per leeftijd.