Gezichtsvelden

 Het totale gebied dat een oog kan waarnemen terwijl het gericht is op één vast, centraal punt. Het omvat niet allen het scherpe beeld in het midden, maar ook het gehele gebied eromheen, bekend als het perifere zicht. 

Nervus opticus

De tweede hersenzenuw die visule informatie in de vorm van elektrische signalen van het netvlies naar de hersenen stuurt. Het is ee bundel van ruim een miljoen zenuwvezels die essentieel is voor het gezichtsvermogen.

De cellichamen in het netvlies moeten ervoor zorgen dat de prikkels van het licht naar de hersenen vervoerd gaan worden. Er komt een actiepotentiaal vrij die door een aantal schakelcellen wordt overgebracht richting de oogzenuw.

Vóór het chiasma opticum loopt de nervus opticus via een intra orbitaal en vervolgens een intra canaliculair en intra craniaal deel. Met name het canaliculaire deel is gevoelig bij zwelling omdat het omgeven is door bot wat snel voor verdukking en uitval zorgt.

Lagen van de nervus opticus: (buiten naar binnen)

• Dura mater
• Arachnoidea
• Vloeistof laag
• Pia mater
• Het zenuwweefsel met centraal ruimte voor de bloedvaten

Chiasma opticum

Hier kruisen de oogzenuwen voor een deel. Het temporale deel gaat ipsilateraal door naar achteren richting de visuele cortex, en enkel het nasale deel kruist om contralateraal verder te lopen.

Het chiasma opicum ligt in de frontaalkwab. Vlak hieronder zit de hypofyse. Wanneer hier een zwelling of tumor ontstaat kan dit het chiasma opticum verdrukken wat zorgt voor een specifiek type gezichtsveld uitval: in het perifere deel. Dit is te verklaren doordat de macula temporaal zit en deze delen van de nervus opticus niet door get chiasma kruisen.

Soortgelijke uitval komt ook voor bij ontsteking of aneurysma in de cirkel van willis. Dit is een groep bloedvaten die rondom het chiasma opticum lopen.

Tractus opticus

Een belangrijk onderdeel van de visuele route in de hersenen. Het is een bundel van zenuwvezels die de visuele informatie vervoert van het chiasma opticum naar de hersenen.

Het bevat vezels van beide ogen. Bestaat uit de niet-gekruiste vezels van de temporale retina van het ipsilaterale oog en de gekruiste vezels van de nasale retina van het contralaterale oog. 

Verloop:

1. Startpunt; chiasma opticum
2. Pedunculus cerebri, om de hersenstam
3. Eindpunt; laterale geniculate nucleus van de thalamus
4. Een klein deel van de vezels takt af naar de superiore colliculus en pretectale kernen. Dit is een belangrijk onderdeel voor de oogbewegingen en de pupilreflex

Een beschadiging van de tractus opticus leidt tot een homonieme hemianopsie.

Corpus geniculatum laterale

Een belangrijk kerngebied in de thalamus dat fungeert als het voornaamste schakelstation voor visuele informatie. Het ontvangt signalen van het netvlies via de oogzenuw en stuurt deze door naar de primaire visuele cortex, essentieel voor het verwerken van het gezichtsvermogen.

Via de radiatio optica worden de signalen doorgegeven aan de visuele cortex in de occipitaalkwab. Dit is een belangrijke zenuwbaan in de hersenen. De bundels lopen door de temporaal- en parietaalkwabben naar de achterzijde van de hersenen. 

Verloop:

• De vezels met de informatie van het bovenste deel van het netvlies (onderste kwadrant van het gezichtsveld) lopen via de meyer-lus in de temporaalkwab.
• De vezels met de informatie van het onderste deel van het netvlies (bovenste kwadrant van het gezichtsveld) lopen via de parietaalkwab.

Schade aan de radiatio optica leidt tot specifieke uitval van het gezichtsveld (homonieme hemianopsie of kwadrantanopsie) vaak contalateraal aan de zijde met het letsel.

Lagen 1 en 2 krijgen informatie vanuit de magnocellulaire lagen, 3 tot en met 6 van de parvocellulaire lagen. 1,4 en 6 (rood) krijgen hun informatie contralateraal (nasale zijde retina) en 2,3 en 5 ipsilateraal.

Magnocellulaire banen

Een van de twee hoofdroutes in het visuele systeem, verantwoordelijk voor het verwerken van beweging, diepte, snelle veranderingen en grootschalige contrasten. Ze onderscheiden zich door snelle signaaloverdracht en lage ruitelijke resolutie.

Kenmerken:

• De route begint in het netvlies bij grote ganglioncellen (magno=groot)
• Ze maken gebruik van dikke, gemyeliniseerde axonen, wat zorgt voor een zeer snelle informatieoverdracht van visuele prikkels
• Het systeem is kleurenblind maar zeer gevoelig voor beweging, lage ruimtelijke frequentie en hoge temporale frequentie
• De banen projecteren voornamelijk naar de magnocellulaire lagen in het corpus geniculatum laterale in de thalamus, en vervolgens naar de dorsale stroom in de visuele cortex.

Parvocellulaire banen

Verantwoordelijk voor het verwerken van gedetailleerde, kleurrijke informatie en de waarneming van vorm en scherpte. Het is een van de twee belangrijkste parallelle informatiestromen van het netvlies naar de visuele schors, naast de magnocellulaire route.

Kenmerken:

• Ze verwerken informatie over hoge ruimtelijke frequenties, kleur, en lage temporele frequenties (langzame of statische objecten)
• De banen lopen via de parvocellulaire lagen (3 tm 6) van de corpus geniculatum laterale in de thalamus
• Ze maken gebruik van kleine neuronen (P-cellen)
• De parvocellulaire banen zijn niet gemyeliniseerd en daardoor een stuk langzamer dan de magnocellulaire banen
• Beschadiging leidt direct tot een afname in gezichtsscherpte en een verminderd vermogen om kleuren en fijne details te onderscheiden.

Primair visuele cortex

Het hersengebied in de occipitale kwab dat als eerste visuele informatie van de ogen verwerkt. Het is essentieel voor bewuste visuele waarneming en detecteert randen, orientatie en de basiskenmerken van beelden

Kenmerken:

• Gelegen in en rond de calcarine fissuur in de occipitale kwab, aan de achterzijde van de hersenen
• Het primaire ontvangststation voor visuele prikkels die via de thalamus vanuit de retina binnenkomen. Het analuseert basiskenmerken van het visuele veld, zoals contrast, richting en beweging
• V1 bevat een ruimtelijke kaart van het netvlies, wat betekent dat naast elkaar gelegen cellen in de cortex reageren op naast elkaar gelegen punten in het gezichtsveld
• Schade aan dit gebied kan leiden tot blindheid of aanzienlijk gezichtsverlies in specifieke delen van het gezichtsveld

Gezichtsvelduitval

hemianopsie (halfzijdige blindheid). De linker- of rechterhelft van het zicht valt weg in beide ogen.

meer over gezichtsveldonderzoek