Toxoplasmose

 De meest voorkomende oorzaak van chorioretinitis is toxoplasma. Deze neurotrope protozo wordt van de moeder transplacentair overgenomen en verzamelt zich dan in de kapsels in het centrale zenuwstelsel. Zo kunnen ze ook in de retina geraken.

Begripkennis

• Gameet: Geslachtscel die ontstaat tijdens de voortplanting van een organisme.
• Oocyst: Een resistente, niet infectieuze vorm van T. gondii.
• Tahcyzoiet: Snel delende vorm van T.gondii.
• Badyzoiet: Langzaam delende vorm van T.gondii.
• Seroprevalentie: Het percentage van een populatie dat antistoffen tegen een specifieke ziekteverwekker in het bloed heeft, wat wijst op een doorgemaakte of bestaande infectie.
• Congenitaal: Aanwezig bij de geboorte.
• Chorioretinitis: Ontsteking van het netvlies en de choroidea van het oog.

Epidemiologie

Toxoplasmose komt overal in de wereld voor waar katten of katachtigen zijn. De parasiet kan zich namelijk *alleen* in het darmstelsel van de kat voortplanten. De seroprevalentie van de Nederlandse bevolking neemt toe met de leeftijd van 17.5% bij personen jonger dan 20 jaar tot meer dan 70% bij personen ouder dan 65 jaar. De gemiddelde seroprevalentie voor de Nederlandse bevolking was 40.5% in 1996, maar deze blijkt de laatste decennia te zijn gedaald.

Nature weekly: ''Toxoplasma gondii is known to remove rodents' innate fear of cats. The new research shows that even months after infection, when parasites are no longer detectable, the effect remains. This raises the possibilliy that the microbe causes a permanent structural change in the brain.'' (2019)

De gameten van T.gondii zitten in de darmwand van katten en vormen eitjes. Er zit nu een zygote, omgeven door een wandje. Dit 'eitje' heet een Oocyst.

Uit de eitjes komen in de gastheer (o.a. mensen) een soort banaanvormige eencellige vormen van de parasiet: de tachyzoieten. De wurmen hun weg door de wanden van onze cellen heen en gaan zich hier delen. Ons afweersysteem kan deze niet kapot maken maar bouwt in plaats daarvan een stevig wandje om de parasieten heen zodat ze zich niet verder kunnen verspreiden. De vorm van T.gondii die je hier treft wordt een bradyzoiet genoemd. Ze zijn dus niet dood, enkel opgesloten.

Je kunt de parasiet binnen krijgen via je voeding; de oocysten van de T.gondii zitten in de poep van een kat en komen zo in aanraking met het millieu. Ze worden opgegeten door verschillende organismen zoals kippen en konijnen. Wanneer de vastgezette bradyzoieten in het spierweefsel terrecht komen is er een grote kans dat wij, als mensen, geinfecteerd raken door het eten van het vlees van deze dieren.

In 100% van al het lamsvlees zijn oocysten van de T.gondii terug te vinden. Het is dan ook zeer belangrijk om het vlees goed te garen om infectie te voorkomen, zeker voor zwangere vrouwen die nog niet eerder met de parasiet in aanraking zijn gekomen.

De oocysten zitten ook op verschillende groenten en fruit > katten lopen buiten los rond en kunnen overal hun behoefte plegen. Het is ook mogelijk de parasiet binnen te krijgen tijdens het verschonen van de kattenbak.

Besmetting via bloedtransfusie en orgaantransplantatie zijn ook mogelijk maar komt een stuk minder vaak voor.

Tacgyzoieten delen zich vlot tot het immuunsysteem het door heeft en in gaat grijpen.

Bij een tweede infectie reageert het imuunsysteem een stuk sneller

Fun fact: 6,8 miljoen mensen in Nederland hebben op dit moment deze parasiet in de hersenen zitten. Dit is niet gevaarlijk. Bij mensen kan deze parasiet je functioneren niet aanpassen, ook kunnen ze zich niet naar een ander deel van het lichaam verplaatsten. 

Over het algemeen is het in aanraking komen met de toxoplasmose parasiet asymptomatisch en ongevaarlijk. Er zijn echter een aantal situaties waarin ze wel degelijk schade kunnen toerichten. Wanneer er sprake is van immuunsuppressie, bijvoorbeeld door Hiv, AIDS of langdurige immuunsuppressieve therapie, worden de tachyzoieten niet ingebouwd en blijven ze delen. Bij een volwassenen kan dit leiden tot minimale schade. Bij een ongeboren kind is zo'n soort infectie functiebedreigend.

Besmetting van zwangere vrouwen

Zoals benoemd komt bijna iedereen op een gegeven moment in aanraking met de T.gondii parasiet. Wanneer een vrouw tijdens de zwangerschap voor het eerst besmet raakt kan dit grote gevolgen hebben voor het kindje. De vrouw heeft nog geen snel reagerende immuunreactie op de aanwezigheid van de parasiet en deze heeft langer de tijd om transplacentair overgedragen te worden.

Ongeveer 8 op de 10 vrouwen heeft voor de zwangerschap nog geen infectie met toxoplasmose gehad. De kans dat dit tijdens de zwangerschap gebeurd is gelukkig niet heel groot - mede dankzij de goede voorlichting die tegenwoordig gegeven wordt - en er zit ook verschil in hoeveel schade de ongeboren baby oploopt per trimester.

Vrouwen tussen de 20 en 40 jaar hebben een kans van 30% om toxoplasmose op te lopen / op te hebben gelopen. Nu is een vrouw gelukkig niet 20 jaar lang zwanger, in verhouding is de kans dus miniem. De baby heeft vervolgens een kans van 40% om bij een primaire infectie ook ziek te worden.

• 1ste trimester: 15% kans > Bij besmetting is er hoog risico op spontane abortus, intra-uteriene vruchtdood, hydrocephalus (waterhoofd) , intracerebrale verkalking en/of ernstige uveitis posterior.
• 2de trimester: 25% kans > Bij besmetting is er hoog risico op spontane abortus, intra-uteriene vruchtdood, hydrocephalus, intracerebrale verkalking en/of ernstige uveitis posterior.
• 3de trimester: 60% kans > Bij besmetting is er hoog risico op geelzucht. Vaak asymptomatisch bij de geboorte maar bij langdurig volgen vindt je in 80% van de gevallen littekens van een uveitis posterior. De helft hiervan gaat gepaard met verminderde visus.

Infectie bij volwassenen na immuunsuppressie

Er is sprake van encefalitis met als symptomen:

• Gedragsveranderingen 
• Hoofdpijn
• Myocarditis
• Ooginfectie

Parasiet komt vrij in het netvlies : koplampen in de mist fenomeen

Litteken na terugkeer van het immuunsysteem

Prognose

Wordt sterk beinvloedt door de presentatie en de ernst van de aandoening. Sommige hebben milde symptomen, maar ernstige visuele beperking is ook mogelijk. Hierin spelen de duur en locatie onderandere een rol.

Medische behandeling

• Anti parasitaire medicatie als sulfadiazine en pyrimethamine
• Ontstekingsremmende medicatie als corticosteroiden
• Lasertherapie
• Chirurgische behandeling (vitrectomie)
• Systemische medicatie (antibiotica)

Nuttige links:

Artikel congenitale toxoplasmose

Afkortingen optometrie